\u0130STANBUL \u2013 \u0130stanbul Arkeoloji M\u00fczesi, \u0130stanbul\u2019da ya\u015fayanlar\u0131n bile haberdar olmad\u0131\u011f\u0131 paha bi\u00e7ilemeyen bir\u00e7ok esere ev sahipli\u011fi yap\u0131yor. D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck m\u00fczeleri aras\u0131nda yer alan \u0130stanbul Arkeoloji M\u00fczesi\u2019nde de\u011ferini ifade etmeye rakamlar\u0131n yetmeyece\u011fi \u0130skender Lahdi bulunuyor.
Ayr\u0131ca A\u011flayan Kad\u0131nlar, Tabnit, Satrap ve Likya Lahdi de \u0130stanbul Arkeoloji M\u00fczesi\u2019nde mutlaka g\u00f6r\u00fclmesi gereken eserler. Arkeologlara g\u00f6re m\u00fczenin en \u00f6nemli eseri olan \u0130skender Lahdi, ayn\u0131 zamanda \u0130stanbul\u2019un simgelerinden biri olarak kabul ediliyor. D\u00fcnyada \u0130skender’in\u00a0ayak izlerini merak eden turist gruplar\u0131 i\u00e7in\u00a0\u0130stanbul Arkeoloji M\u00fczesi\u2019nde bulunan \u0130skender Lahdi paha bi\u00e7ilmeyecek bir de\u011fer olarak bulunuyor.
Ben f\u0131rsat bulduk\u00e7a \u0130stanbul’da m\u00fczeleri dola\u015f\u0131yor ve bu eserleri hayranl\u0131kla izliyorum. Sizlerde \u0130stanbul Arkeoloji M\u00fczesi, <\/p>\n\n\n\n
![\"iskender-lahdi,-istanbul\u2019.jpg\"](\"https:\/\/www.turkiyeturizm.com\/d\/other\/iskender-lahdi,-istanbul%E2%80%99.jpg\")
Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun son d\u00f6nemlerinde \u0130stanbul\u2019daki tarihi eser ve kal\u0131nt\u0131lar ya\u011fmalan\u0131p Avrupa\u2019ya ka\u00e7\u0131r\u0131lsa da ba\u015far\u0131l\u0131 arkeologlar\u0131n \u00fcst\u00fcn \u00e7abalar\u0131 sayesinde pek \u00e7ok eser kurtar\u0131larak m\u00fczede sergilenerek g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fmay\u0131 ba\u015fard\u0131.![\"iskender-lahdi,-istanbul\u2019-001.jpg\"](\"https:\/\/www.turkiyeturizm.com\/d\/other\/iskender-lahdi,-istanbul%E2%80%99-001.jpg\")
B\u00dcY\u00dcK \u0130SKENDER HAKKINDA
\u00d6ld\u00fc\u011f\u00fcnde 32 ya\u015f\u0131ndayd\u0131 ama \u00fc\u00e7 k\u0131tada fetihler yapt\u0131 ve d\u00fcnya haritas\u0131n\u0131 yeniden \u00e7izdi. \u00dc\u00e7 k\u0131tada topraklar fethett\u0131 ve M\u0131s\u0131r’dan Hindistan’a kadar devletleri y\u00f6nett\u0131. T\u00fcm bunlar\u0131 2.000 y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre \u00f6nce yapt\u0131. Tarihin \u2018efsane\u2019 olarak adland\u0131r\u0131lan h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131ndan biri B\u00fcy\u00fck \u0130skender\u2019dir.
M.\u00d6. 323’teki \u00f6l\u00fcm\u00fcnden bu yana d\u00fcnya, 20 ya\u015f\u0131ndayken Makedon Krall\u0131\u011f\u0131’ndan (g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Yunanistan’\u0131nda) g\u00fc\u00e7l\u00fc Ahameni\u015f (Pers) \u0130mparatorlu\u011fu’nu fethetmek i\u00e7in yola \u00e7\u0131kt\u0131.
B\u00fcy\u00fck \u0130skender, Pakistan’\u0131nda \u0130ndus Nehri’ne kadar ula\u015ft\u0131 ve hatta g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Irak’\u0131ndaki Babil’de \u00f6lmeden \u00f6nce Hindistan’na ge\u00e7ti.
2000 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcre sonra, gezginler onun miras\u0131n\u0131 M\u0131s\u0131r, T\u00fcrkiye ve Pakistan gibi \u00fclkelerde ve 2024 y\u0131l\u0131nda arkeologlar\u0131n Aigai Kraliyet Saray\u0131’n\u0131 ziyarete a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 Yunanistan’da hala g\u00f6rebilirler. Makedon hanedan\u0131n\u0131n t\u00f6ren merkeziydi ve \u0130skender, babas\u0131 II. Filip\u2019in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinin ard\u0131ndan Aigai Kraliyet Saray\u0131’nda ta\u00e7 giydi. D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda \u2018efsane\u2019 olan \u0130skender\u2019e yakla\u015fabilece\u011fi d\u00fczinelerce yer vard\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n merakla ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemden kalan izlerini ak\u0131n ak\u0131n ziyaret ediyor. D\u00fcnya haritas\u0131n\u0131 yeniden \u00e7izen B\u00fcy\u00fck \u0130skender\u2019in hayat\u0131na bakal\u0131m.<\/p>\n\n\n\n
![\"iskender-lahdi,-istanbul\u2019-002.jpg\"](\"https:\/\/www.turkiyeturizm.com\/d\/other\/iskender-lahdi,-istanbul%E2%80%99-002.jpg\")
HEN\u00dcZ 20\u2019S\u0130NDE MAKEDONYA KRALI OLDU
Cambridge \u00dcniversitesi’nde AG Leventis Yunan K\u00fclt\u00fcr\u00fc Profes\u00f6r\u00fc olan Paul Cartledge, \u0130skender’in 32 y\u0131l i\u00e7inde ba\u015fard\u0131klar\u0131n\u0131 \u2018e\u015fsiz\u2019 olarak nitelendiriyor ve babas\u0131n\u0131n her zaman \u00f6nce diplomasiyi denedi\u011fi yerde onun \u2018d\u00fcnyan\u0131n haritas\u0131n\u0131 zorla yeniden \u00e7izdi\u011fini\u2019 s\u00f6yl\u00fcyor.
M.\u00d6. 336 y\u0131l\u0131nda 20 ya\u015f\u0131ndayken Makedonya kral\u0131 olarak ta\u00e7 giyen \u0130skender, Filip’in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinden sonra Avrupa’da sadece iki y\u0131l ge\u00e7irerek y\u00f6netimini sa\u011flamla\u015ft\u0131rd\u0131 ve G\u00fcney Yunanistan ile Balkanlar’daki isyanlar\u0131 bast\u0131rd\u0131.
Ard\u0131ndan, M.\u00d6. 334 y\u0131l\u0131nda, Filip\u2019in o d\u00f6nemde d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc olan Pers \u0130mparatorlu\u011fu’nu fethetme tutkusunu ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in ordusunu Asya’ya g\u00f6t\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n
G\u0130ZEML\u0130 B\u0130R \u00d6L\u00dcM
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye’si, Orta Do\u011fu ve Afganistan ile Pakistan’a kadar uzanan 10 y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcre boyunca sava\u015fan \u0130skender, Pers kral\u0131 III. Darius\u2019u bozguna u\u011fratarak imparatorlu\u011fu kendi topraklar\u0131na katt\u0131. Art\u0131k topraklar\u0131 Adriyatik Denizi’nden \u0130ndus Nehri’ne kadar uzan\u0131yordu ve o sadece 30 ya\u015f\u0131ndayd\u0131.
Oradan Hint alt k\u0131tas\u0131na ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Pakistan’\u0131n\u0131n Pencap eyaletine do\u011fru ilerledi, burada daha fazla fetih yapt\u0131 ve yorgun ordusu isyan etmeden \u00f6nce g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Hindistan’\u0131na do\u011fru ilerledi. Eve d\u00f6n\u00fc\u015f yolunda \u0130skender iki hafta s\u00fcren bir hummaya yakaland\u0131 ve Babil’de \u00f6ld\u00fc.
Cesedinin M\u0131s\u0131r’a g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve \u0130skenderiye’de g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, Kleopatra’dan Julius Sezar’a kadar herkes taraf\u0131ndan sayg\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve be\u015finci y\u00fczy\u0131l civar\u0131nda ortadan kayboldu\u011fu s\u00f6yleniyor. \u0130skender\u2019in cesedi hi\u00e7bir zaman bulunamad\u0131.
\u0130skender hi\u00e7bir sava\u015f\u0131 kaybetmeden \u00f6ld\u00fc ve imparatorlu\u011fu k\u0131sa s\u00fcrede par\u00e7alansa da y\u00fczy\u0131llar boyunca b\u00f6lgedeki resmi y\u00f6netim dili Yunanca olarak kald\u0131. Cartledge, \u201cYunanca’n\u0131n t\u00fcm Orta Do\u011fu’ya yay\u0131lmas\u0131n\u0131n ve Yeni Ahit’in Yunanca yaz\u0131lmas\u0131n\u0131n nedeni budur\u201d dedi.
Her ne kadar monar\u015filere ya da imparatorluklara de\u011fil demokrasiye inanan pek \u00e7ok Atinal\u0131 ondan nefret etse de ve Cartledge’e g\u00f6re, eski bir tek tanr\u0131l\u0131 din olan Zerd\u00fc\u015ftl\u00fc\u011f\u00fcn baz\u0131 takip\u00e7ileri, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u0130ran’\u0131nda Persepolis’teki antik kay\u0131tlar\u0131n\u0131 yok etti\u011fi i\u00e7in hala onu k\u00f6t\u00fc olarak g\u00f6rse de \u0130skender \u00f6l\u00fcm\u00fcnden bu yana neredeyse tanr\u0131sal bir stat\u00fcye kavu\u015ftu.
Cartledge’a g\u00f6re \u0130skender e\u015fsiz biriydi. \u201cOnun yapt\u0131klar\u0131na ba\u015fkanl\u0131k etmek i\u00e7in ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir ki\u015filik gerekir,\u201d diyen Cartledge ve Cengiz Han’\u0131 onun kalibresindeki birka\u00e7 liderden biri olarak g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6LMEDEN \u00d6NCE \u00c7OK FAZLA \u015eEY YAPTI KAR\u0130YER\u0130N\u0130 \u0130SKENDER\u2019E BOR\u00c7LU ERKEKLER KADAR KADINLAR DA \u0130SKENDER\u2019\u0130 MERAK ED\u0130YOR<\/strong> \u2018GEZG\u0130NLER S\u00dcREKL\u0130 \u0130SKENDER HAKKINDA KONU\u015eMAK \u0130ST\u0130YOR\u2019<\/strong> \u201cOtob\u00fcs durdu ve kum y\u00fcz\u00fcme geldi, k\u0131yafetlerimi \u00e7eki\u015ftiriyordu. \u0130skender’in de b\u00f6yle g\u00fcnleri olmu\u015f olmal\u0131 diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Kumlar\u0131n \u00fczerinden y\u00fcr\u00fcmek zorunda kald\u0131lar. \u00d6zbekistan’da, Ta\u015fkent’ten Buhara’ya sekiz saatlik bir otob\u00fcs yolculu\u011funda, \u2018Tanr\u0131m, bunu nas\u0131l yapt\u0131lar?\u2019 diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Askerlerinin y\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc h\u0131zda hareket edemiyordum. O noktada oldu\u011funuzda ve manzaray\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde, tamamen farkl\u0131 oluyor. Manzaraya bakmay\u0131 \u00f6\u011freniyorsunuz \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar bunu yapmak zorundayd\u0131. Benim i\u00e7in bunun yerini hi\u00e7bir \u015fey tutamaz.\u201d<\/p>\n\n\n\n \u0130SKENDER ASLINDA B\u00dcY\u00dcK B\u0130R PROPAGANDACI MI?<\/strong> IRK\u00c7I B\u0130R M\u0130RAS MI?<\/strong> \u2018DARIUS\u2019U ANLAMADAN \u0130SKENDER\u2019\u0130 ANLAYAMAZSINIZ\u2019<\/strong> D\u00dcNYANIN D\u00d6RT B\u0130R YANINDA \u0130ZLER\u0130 VAR<\/strong> Biraz daha g\u00fcneyde, Olimpos Da\u011f\u0131’n\u0131n eteklerinde (Antik Yunanistan’daki en kutsal alan) \u0130skender’in \u0130ran’a do\u011fru yola \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce tanr\u0131 Zeus’a kurbanlar sundu\u011fu Dion yer al\u0131yor. Aigai’nin do\u011fusunda, Selanik’i ge\u00e7tikten sonra, Filip taraf\u0131ndan fethedildikten sonra ad\u0131 de\u011fi\u015ftirilen Philippi (Filippi) yer almaktad\u0131r. Buradaki m\u00fczede bulunan bir yaz\u0131tta, \u0130skender’in bir s\u0131n\u0131r anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 hakk\u0131nda verdi\u011fi h\u00fck\u00fcm yer al\u0131yor. KEND\u0130S\u0130 \u00d6LD\u00dc AMA EFSANES\u0130 2000 YILDIR YA\u015eAMAYA DEVAM ED\u0130YOR<\/strong>![\"iskender-lahdi,-istanbul\u2019-003.jpg\"](\"https:\/\/www.turkiyeturizm.com\/d\/other\/iskender-lahdi,-istanbul%E2%80%99-003.jpg\")
M\u00d6 323’te B\u00fcy\u00fck \u0130skender’in imparatorlu\u011funun haritas\u0131.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n
\u0130skender’in miras\u0131 s\u0131k\u0131c\u0131 bir tarih dersi de\u011fildir. Asl\u0131nda, d\u00fcnyan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlayan Makedonyal\u0131 gen\u00e7 adam\u0131n hikayesi, ba\u015f\u0131ndan beri hayranlar\u0131 olan bir hik\u00e2ye.
Roma d\u00f6neminde Arrian ve Plutarkhos gibi yazarlar \u0130skender’in biyografilerini kaleme alm\u0131\u015flard\u0131r. Ard\u0131ndan, ilk olarak M\u0131s\u0131r’da \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u00fczy\u0131lda \u0130skenderiye’de yaz\u0131lan \u2018\u0130skender Roman\u0131\u2019 olduk\u00e7a pop\u00fcler hale geldi. Esasen \u0130skender’in hayat\u0131n\u0131 konu alan bir roman olan bu eser, Coll\u00e8ge de France’da \u2018Ahameni\u015f \u0130mparatorlu\u011fu ve \u0130skender’in \u0130mparatorlu\u011fu\u2019 k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnde profes\u00f6r olan Pierre Briant’a g\u00f6re Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a da dahil olmak \u00fczere d\u00fcnyadaki her dile \u00e7evrilmi\u015ftir.
M.S. 1010 y\u0131l\u0131nda Pers \u015fair Firdevsi, \u0130skender’i bir Pers olan ve Dara veya Darius’un \u00fcvey karde\u015fi olan Sikander olarak tasvir eden \u2018\u015eehn\u00e2me\u2019 adl\u0131 \u2018Krallar\u0131n Kitab\u0131\u2019n\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kitapta \u0130skender, Perslerin Zerd\u00fc\u015ft dinini koruyor. Briant kitab\u0131n Orta ve Uzak Do\u011fu’da her yere hatta Endonezya’ya bile gitti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.
Bug\u00fcn M\u0131s\u0131r’\u0131n \u0130skenderiye kentinden Afganistan’\u0131n Kandahar kentine kadar uzanan kentlerin hepsi \u0130skender’in ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yor.
Cartledge, \u201cBence bu onun ya\u015f\u0131 ve seyahat etti\u011fi ola\u011fan\u00fcst\u00fc mesafenin bir bile\u015fimi. \u00d6lmeden \u00f6nce \u00e7ok \u015fey yapt\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Afganistan’\u0131na, Pakistan’a ve biraz da Hindistan’a kadar gitti. Her zaman \u00e7ok iyi bir \u015fekilde ilerlemedi, ancak olas\u0131 t\u00fcm engelleri a\u015ft\u0131; bir da\u011f, bir nehir, sava\u015f filleri, t\u0131rpanlanm\u0131\u015f sava\u015f arabalar\u0131. Ona f\u0131rlat\u0131lan her \u015feyin \u00fcstesinden geldi\u201d dedi![\"iskender-lahdi,-istanbul\u2019-004.jpg\"](\"https:\/\/www.turkiyeturizm.com\/d\/other\/iskender-lahdi,-istanbul%E2%80%99-004.jpg\")
Bug\u00fcn bile insanlar \u0130skender’e hayranl\u0131k duyuyor.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n
Kariyerini \u0130skender’e bor\u00e7lu olan \u0130ngiliz tur operat\u00f6r\u00fc Peter Sommer, hayat\u0131n\u0131 \u015fekillendiren an\u0131 \u015fu s\u00f6zlerle anlatt\u0131: \u201cGen\u00e7ken tarihten nefret ederdim. Okulda fen bilimleri alan\u0131nda uzmanla\u015fmay\u0131 planl\u0131yordum, ancak bir g\u00fcn tarih \u00f6\u011fretmenim bize \u0130skender’in seyahatlerinin bir haritas\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. A\u011fz\u0131m a\u00e7\u0131k kald\u0131 ve eve gidip ‘Ben antik tarih okumak istiyorum’ dedim.\u201d
Sommer, derslerini de\u011fi\u015ftirdi, \u00fcniversitede antik tarih ve arkeoloji okumaya devam ederek lisans tezini ve y\u00fcksek lisans tezini \u0130skender’le ilgili konular \u00fczerine yazd\u0131. Ayr\u0131ca T\u00fcrkiye’de d\u00f6rt bu\u00e7uk ay s\u00fcren yakla\u015f\u0131k 3500 kilometrelik bir y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe \u00e7\u0131karak \u0130skender’in antik Truva kentinden g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Anadolu’sunda Darius’u ilk kez yendi\u011fi Issus Sava\u015f\u0131’n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yere kadar olan ilerleyi\u015fini yeniden canland\u0131rd\u0131.
Sommer, \u201cOralara gitmezsem \u0130skender’i nas\u0131l anlayabilirim diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Daha \u00f6nce hi\u00e7 seyahat etmemi\u015ftim ama seyahate ve T\u00fcrkiye’ye \u00e2\u015f\u0131k oldum\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye ve Yunanistan’da \u0130skender temal\u0131 turlar d\u00fczenleyen Sommer, bu turlara kat\u0131lan m\u00fc\u015fterilerinin \u2018tamamen kar\u0131\u015f\u0131k\u2019 oldu\u011funu s\u00f6yledi ve ekledi: \u201cB\u00fcy\u00fck bir sava\u015f\u00e7\u0131n\u0131n izinden giden turlar\u0131n erkek odakl\u0131 olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz, ancak \u0130skender’e deli olan \u00e7ok say\u0131da kad\u0131n gezginimiz var.\u201d
Belki de bunun nedeni \u0130skender’in kad\u0131nlara y\u00f6nelik 21. y\u00fczy\u0131l yakla\u015f\u0131m\u0131d\u0131r. Zafere ula\u015fmak i\u00e7in tecav\u00fcz ve ya\u011fmay\u0131 hak olarak g\u00f6ren eski fatihlerin aksine, \u0130skender ikincisine sad\u0131k kalma ve ilkinden ka\u00e7\u0131nma e\u011filimindeydi.
Unutulmaz bir hik\u00e2yeye g\u00f6re, \u0130ssus Sava\u015f\u0131’nda Darius’u yenen \u0130skender, Darius’un kar\u0131s\u0131 ve annesi de d\u00e2hil olmak \u00fczere Pers kraliyet mensuplar\u0131n\u0131 esir ald\u0131. Beklenebilece\u011fi gibi onlar\u0131 k\u00f6lele\u015ftirmek yerine, onlara onurlu bir \u015fekilde davrand\u0131. Rivayete g\u00f6re Darius’un annesi Sisygambis, \u0130skender’i ikinci o\u011flu gibi sevmeye ba\u015flad\u0131 ve hatta onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra kederinden \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n
Sommer, turlara kat\u0131lan gezginlerin tam bir \u0130skender tutkunu oldu\u011funu, her \u00f6\u011fle yeme\u011finde, her ak\u015fam yeme\u011finde onun hakk\u0131nda konu\u015fmak istediklerini s\u00f6yledi, \u201cBence bunun nedeni \u0130skender’in y\u00fczy\u0131llar boyunca hala parlayan karizmas\u0131na. Beni b\u00fcy\u00fcleyen \u015fey, bir insan\u0131n t\u00fcm bunlar\u0131 32 ya\u015f\u0131nda nas\u0131l yapabildi\u011fiydi. \u015eimdiye kadarki en b\u00fcy\u00fck askeri seferi yapm\u0131\u015f olmak, cepheden 100.000 askere liderlik etmek. Karizmas\u0131 ola\u011fan\u00fcst\u00fc olmal\u0131\u201d dedi.
Gezginler i\u00e7in \u0130skender’in izinde seyahat etmek duygusal olabiliyor. \u0130smini vermek istemeyen bir gezgin, Irak’\u0131n Mezapotamya b\u00f6lgesinden gelen bir kum f\u0131rt\u0131nas\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u0130ran’\u0131n Zagros da\u011flar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 unutulmaz bir yolculu\u011fu anlatt\u0131:<\/p>\n\n\n\n
Ancak Cartledge, \u0130skender’in b\u00fcy\u00fck bir propagandac\u0131 oldu\u011funu da s\u00f6yl\u00fcyor. Aradan 2000 y\u0131l ge\u00e7mesine ra\u011fmen hala b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde hik\u00e2yenin ‘onun’ taraf\u0131na inan\u0131yoruz.
\u0130skender’in \u00f6zellikle seferinin sonlar\u0131na do\u011fru yapt\u0131\u011f\u0131 katliamlar\u0131n haf\u0131zas\u0131nda ger\u00e7ek bir leke oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnse de Cartledge \u015f\u00f6yle dedi \u201cOna b\u00fcy\u00fck hayranl\u0131k duyuyorum. \u00c7ok cesurdu, karizmatikti, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck nitelikleri vard\u0131 ama ayn\u0131 zamanda kesinlikle korkun\u00e7 \u015feyler de yapt\u0131. E\u015fsiz biriydi.\u201d<\/p>\n\n\n\n
\u0130skender’i \u00e7o\u011fu ki\u015fiden biraz farkl\u0131 yorumlayan bir ki\u015fi de Briant. Hem Makedon hem de Pers imparatorluklar\u0131 konusunda uzman olan Briant, \u0130skender’in daha \u00f6nce hi\u00e7 yap\u0131lmam\u0131\u015f bir \u015feyi ba\u015fard\u0131\u011f\u0131 fikrine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. Ona g\u00f6re ipucu \u0130skender’in ne yapt\u0131\u011f\u0131nda gizli: Pers \u0130mparatorlu\u011fu’nu fethetmek.
\u201c\u0130skender’den sanki bir t\u00fcr do\u011fa\u00fcst\u00fc ki\u015fiymi\u015f gibi ve hi\u00e7bir ba\u011flam olmadan tek ba\u015f\u0131na bahsedemezsiniz. E\u011fer fetihlerden bahsediyorsan\u0131z, Pers \u0130mparatorlu\u011fu’ndan da bahsetmek zorundas\u0131n\u0131z. Pers kral\u0131 \u0130ran’\u0131 200 y\u0131l \u00f6nce fethetmi\u015fti, dolay\u0131s\u0131yla \u0130skender Orta Do\u011fu’yu fethetmeye geldi\u011finde organize bir imparatorlu\u011fu fethetmek zorundayd\u0131. O ilk de\u011fildi\u201d diyen Briant ekledi:
\u201cAsl\u0131nda 2000 y\u0131l sonra \u0130skender’den bahsedip M.\u00d6. 550’de Ahameni\u015f \u0130mparatorlu\u011fu’nu kuran B\u00fcy\u00fck Kiros’tan bahsetmememizin basit bir nedeni var; \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k. Tarih\u00e7iler Avrupa odakl\u0131. \u0130skender, antik \u00e7a\u011fdan modern \u00e7a\u011fa kadar Avrupa d\u00fc\u015f\u00fcncesinde muazzam bir yer tutmu\u015ftur. Do\u011funun ilk fatihi olarak kabul edildi. Avrupal\u0131 fatihler i\u00e7in bir emsal te\u015fkil etti. Baz\u0131 18. ve 19. y\u00fczy\u0131l tarih\u00e7ileri onun zaferlerini, Avrupa ordular\u0131n\u0131n Osmanl\u0131lara kar\u015f\u0131 gelecekte kazanaca\u011f\u0131 zaferlerin habercisi olarak a\u00e7\u0131klad\u0131. Bu bir t\u00fcr Avrupa siyasi efsanesi haline geldi ve Avrupa’n\u0131n Asya ve Orta Do\u011fu hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemliydi.\u201d
\u2018AVRUPALI TAR\u0130H\u00c7\u0130LER PERS \u0130MPARATORLU\u011eU TAR\u0130H\u0130 \u0130LE \u0130LG\u0130LENM\u0130YOR\u2019<\/strong>
Briant, Yunan ve Romal\u0131 yazarlar\u0131n Pers \u0130mparatorlu\u011fu ile ilgilenmediklerini, yani antik \u00e7a\u011fda bile bu imparatorlu\u011fun tarihten etkili bir \u015fekilde silindi\u011fini s\u00f6yledi, \u201c\u0130skender \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan, \u00f6zellikle ABD’li meslekta\u015flar\u0131mla konu\u015ftu\u011fumda, ‘Neden Pers \u0130mparatorlu\u011fu tarihiyle ilgilenmiyorsunuz?’ diye soruyorum. Baz\u0131lar\u0131 ‘\u00c7ok zor, ba\u015fka bir d\u00fcnya’ diye cevap veriyor. Asl\u0131nda ayn\u0131 d\u00fcnya\u201d dedi.
Briant, \u0130skender’den sonra Yunanca’n\u0131n resmi dil haline gelmesiyle Do\u011fu’nun Helenle\u015fti\u011fi fikrini bile reddediyor.
Briant \u201cBu, yerel k\u00fclt\u00fcr\u00fcn yok oldu\u011fu anlam\u0131na gelmiyordu. Tam tersine M\u0131s\u0131rl\u0131lardan Babillilere kadar herkes kendi dilini kullan\u0131yordu. Bunun yerine, bunu bir \u2018k\u00fclt\u00fcrler bulu\u015fmas\u0131\u2019 olarak adland\u0131r\u0131yorum: Pers k\u0131yafetleri giyerek askerlerini deh\u015fete d\u00fc\u015f\u00fcren, bug\u00fcn Afganistan olarak bilinen b\u00f6lgeden bir kad\u0131nla evlenen ve ordusunu Pers askerleriyle takviye eden \u0130skender’in kesinlikle onaylayaca\u011f\u0131 bir \u015fey\u201d dedi ve \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:
\u201cBug\u00fcn \u0130skender’in davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fcl\u00fck olarak g\u00f6rsek de ger\u00e7ekte bunun siyasi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u0130skender 13 y\u0131l boyunca sava\u015ft\u0131, ana kayg\u0131s\u0131 ordusunu korumakt\u0131. Sonunda ordu \u00e7o\u011funlukla \u0130ranl\u0131yd\u0131 ve belki de k\u00fclt\u00fcr konusunda endi\u015feliydi, ama as\u0131l mesele askeri g\u00fc\u00e7leri korumakt\u0131.\u201d<\/p>\n\n\n\n![\"iskender-lahdi,-istanbul\u2019-005.jpg\"](\"https:\/\/www.turkiyeturizm.com\/d\/other\/iskender-lahdi,-istanbul%E2%80%99-005.jpg\")
Pompei’de bulunan ve III. Darius’a kar\u015f\u0131 Issus Sava\u015f\u0131’n\u0131 tasvir eden \u0130skender Mozai\u011fi.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n
Briant, \u0130skender’in sava\u015f alan\u0131ndaki dehas\u0131n\u0131, cesaretini ve zekas\u0131n\u0131 kabul etse de Makedonyal\u0131n\u0131n milim milim yepyeni topraklar\u0131 de\u011fil, \u00f6nceden var olan bir imparatorlu\u011fu fethetti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi, \u201cPers imparatorlu\u011funu ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 fethetti, bu onun ana hedefiydi. Bu y\u00fczden Pers \u0130mparatorlu\u011fu hakk\u0131nda bilgi sahibi olmak \u00f6nemli. Pers \u0130mparatorlu\u011fu’nun son kral\u0131 Darius’u anlamadan \u0130skender’i anlayamazs\u0131n\u0131z\u201d dedi.
Briant, \u0130skender ya da hatta III. Darius\u2019tan ziyade, sayg\u0131 duymam\u0131z gereken ki\u015finin \u2018imparatorlu\u011fun as\u0131l fatihi ve d\u00fczenleyicisi\u2019 olan I. Darius oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u0130ran’\u0131ndaki Persepolis’te bulunan binlerce kil tabletin nihayet terc\u00fcme edildi\u011fini ve bunlar\u0131n Darius’un \u00f6nemini g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.
Cartledge ise Briant\u2019tan biraz daha farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. I. Darius’un di\u011fer dinlere ho\u015fg\u00f6r\u00fc g\u00f6steren zorlu bir h\u00fck\u00fcmdar oldu\u011funu kabul etse de \u201cAncak bir Yunan tarih\u00e7i olarak \u0130skender’in Darius’un yaratt\u0131klar\u0131n\u0131 devralmas\u0131n\u0131n daha da \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim. Greko-Pers k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc aktard\u0131. Darius inan\u0131lmaz bir fig\u00fcrd\u00fc ama \u0130skender’in ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n daha da b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u0130ran’\u0131n\u0131 ziyaret edenler Persepolis, Susa ve Pl\u00fcers \u0130mparatorlu\u011fu’nun ilk ba\u015fkenti Pasargadae’de imparatorluk kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 g\u00f6rebilirler.
Kuzey Yunanistan’da ise \u0130skender’in do\u011fdu\u011fu harabe \u015fehir Pella’n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Vergina’daki (antik Aigai) muhte\u015fem bir yeralt\u0131 m\u00fczesinde Filip\u2019in ve di\u011fer Makedon kraliyet mensuplar\u0131n\u0131n mezar\u0131n\u0131 ve yukar\u0131da yeni a\u00e7\u0131lan kraliyet saray\u0131n\u0131 g\u00f6rebilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n
Sommer, T\u00fcrkiye’de \u0130skender’in iki heykelinin yan\u0131 s\u0131ra L\u00fcbnan’da bulunan ve kral\u0131n ya\u015fam\u0131ndan sahnelerle karma\u015f\u0131k bir \u015fekilde oyulmu\u015f M.\u00d6. d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc y\u00fczy\u0131la ait bir lahit olan \u0130skender Lahdi’nin bulundu\u011fu \u0130stanbul Arkeoloji M\u00fczeleri’ni \u00f6neriyor.
Efsaneler ve hen\u00fcz kan\u0131tlanmam\u0131\u015f teoriler de onu kuzey yar\u0131mk\u00fcredeki di\u011fer yerlerle ili\u015fkilendiriyor. Bulgaristan’da bir tepenin \u00fczerinde yer alan antik Trakya \u015fehri Perperikon’un, \u0130skender’in \u0130ran’a do\u011fru yola \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce d\u00fcnyay\u0131 fethedece\u011finin s\u00f6ylendi\u011fi efsanevi Dionysos Kahini oldu\u011fu s\u00f6yleniyor.
Hatta baz\u0131lar\u0131, \u0130skender’in kemiklerinin \u0130skenderiye’den Venedikliler taraf\u0131ndan \u00e7al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na ve Venediklilerin bunlar\u0131 Aziz Markos’un kutsal emanetleri sanarak M\u0131s\u0131r’dan ya\u011fmalay\u0131p evlerine g\u00f6t\u00fcrd\u00fcklerine inan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
\u0130skender \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde ne planlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kimse bilmiyor, ancak Basra K\u00f6rfezi’ne ve Kuzey Afrika’n\u0131n daha b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131na g\u00f6z dikti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Ama efsanesi ya\u015famaya devam ediyor.
Cartledge, \u201cKendini esirgemedi. Uzun vadeli bir oyun oynamad\u0131. M\u00fcmk\u00fcn olan en k\u0131sa s\u00fcrede, muhtemelen erken \u00f6lece\u011finin fark\u0131nda olarak, ba\u015farabilece\u011fi kadar \u00e7ok \u015fey ba\u015farmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Hayranlar\u0131 i\u00e7in o, y\u00fczy\u0131llar boyunca bir ilham kayna\u011f\u0131 oldu\u201d dedi.<\/p>\n\n\n\n